İş Güvenliği Uzmanı Serbest (Freelance) Çalışabilir mi? - 2026
İş güvenliği uzmanlarının serbest (freelance) çalışma şartları, İSG-KATİP atama süreçleri ve tehlike sınıflarına göre çalışma saatleri hakkında kapsamlı rehber.
İş sağlığı ve güvenliği (İSG) sektörü, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle birlikte Türkiye'de en dinamik ve sürekli gelişen meslek alanlarından biri haline gelmiştir. Sektöre yeni adım atan veya kariyerini bir adım öteye taşımak isteyen birçok uzmanın aklında ortak bir soru bulunmaktadır: İş güvenliği uzmanı serbest (freelance) çalışabilir mi? Geleneksel mesai saatlerine bağlı kalmadan, kendi portföyünü yöneterek çalışmak isteyen uzmanlar için bireysel (freelance) çalışma modeli oldukça cazip bir alternatiftir.
Bu kapsamlı rehberde, iş güvenliği uzmanlarının serbest çalışma şartlarını, yasal mevzuat çerçevesindeki haklarını, İSG-KATİP atama süreçlerini ve çalışma saatlerinin nasıl hesaplandığını tüm detaylarıyla inceleyeceğiz.
İş Güvenliği Uzmanlığında "Freelance" Çalışma Nedir?
Genel anlamda "freelance" kelimesi serbest çalışan, herhangi bir kuruma tam zamanlı bağlı olmayan kişileri ifade eder. İş sağlığı ve güvenliği sektöründe ise freelance çalışmak, bir Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi'ne (OSGB) bağlı olmadan, doğrudan işverenlerle sözleşme yaparak bireysel olarak hizmet vermek anlamına gelir.
İlgili mevzuat çerçevesinde, iş güvenliği uzmanları hizmetlerini iki ana yöntemle sunabilirler:
- OSGB Bünyesinde Çalışmak: Uzman, bir OSGB'nin tam zamanlı veya kısmi süreli personeli olur ve OSGB'nin anlaştığı firmalara hizmet verir.
- Bireysel (Serbest) Çalışmak: Uzman, kendi danışmanlık şirketini (genellikle şahıs şirketi) kurarak veya firmalarla doğrudan kısmi süreli (part-time) iş sözleşmesi yaparak hizmet verir.
Dolayısıyla, iş güvenliği uzmanlarının serbest (freelance) çalışması yasal olarak mümkündür ve uygulamada sıklıkla tercih edilen bir yöntemdir. Ancak bu çalışma modelinin, mevzuata uygun şekilde İSG-KATİP sistemi üzerinden resmiyete dökülmesi zorunludur.
Serbest (Bireysel) Çalışmanın Yasal Şartları Nelerdir?
Bir iş güvenliği uzmanının bağımsız olarak hizmet verebilmesi için belirli yasal ve idari adımları tamamlaması gerekmektedir. Uzman, hizmet verdiği firmanın bordrolu (kısmi süreli) çalışanı olarak görünebilir veya kendi şirketini kurarak firmaya fatura (veya serbest meslek makbuzu) kesebilir.
Fatura keserek hizmet vermek isteyen uzmanların genellikle bir şahıs şirketi kurması, vergi mükellefi olması ve mali yükümlülüklerini yerine getirmesi beklenir. Hangi çalışma modelinin seçileceği, uzmanın İSG Mevzuatları kapsamındaki yasal sorumluluklarını değiştirmez. İş kazası veya meslek hastalığı durumlarında, uzmanın hukuki sorumluluğu, sözleşme yaptığı süre ve tehlike sınıfı kapsamında değerlendirilir.
Kariyerine yeni başlayacak olan adayların, öncelikle yetkilendirilmiş kurumlardan İş Güvenliği Kursu alarak Bakanlık sınavında başarılı olmaları ve sertifikalarını aktif hale getirmeleri şarttır.
İş Güvenliği Uzmanlarının Çalışma Saatleri Nasıl Hesaplanır?
İş güvenliği uzmanlarının çalışma saatleri, hizmet verdikleri işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre ilgili yönetmeliklerce kesin olarak belirlenmiştir. Serbest çalışan bir uzman, portföyüne alacağı firmaları belirlerken bu yasal süreleri dikkate almak zorundadır.
Bir iş güvenliği uzmanının aylık maksimum çalışma süresi, 4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde 195 saat (11.700 dakika) ile sınırlandırılmıştır. İSG-KATİP sistemi, bu sürenin üzerinde atama yapılmasına izin vermez.
Çalışan başına ayrılması gereken asgari süreler şu şekildedir:
- Az Tehlikeli Sınıf: Çalışan başına ayda en az 10 dakika.
- Tehlikeli Sınıf: Çalışan başına ayda en az 20 dakika.
- Çok Tehlikeli Sınıf: Çalışan başına ayda en az 40 dakika.
| Tehlike Sınıfı | Çalışan Başına Aylık Süre | Tam Zamanlı Uzman İçin Gereken Çalışan Sayısı |
|---|---|---|
| Az Tehlikeli | 10 Dakika | 1000 Çalışan |
| Tehlikeli | 20 Dakika | 500 Çalışan |
| Çok Tehlikeli | 40 Dakika | 250 Çalışan |
Not: Yukarıdaki tabloda yer alan tam zamanlı uzman görevlendirme sayıları, ilgili yönetmelikte belirtilen standart rakamlardır. Serbest çalışan uzmanlar, 195 saatlik (11.700 dakika) kotalarını farklı tehlike sınıflarından birden fazla firmayı birleştirerek doldurabilirler.
Örneğin; C Sınıfı İş Güvenliği Kursu alarak sertifikasına sahip olmuş bir uzman, az tehlikeli sınıfta yer alan ve 60 çalışanı olan bir firmaya ayda en az 600 dakika (10 saat) hizmet vermek zorundadır. Uzman, kalan 185 saatlik kotasını başka firmalarla anlaşarak değerlendirebilir.
Freelance Çalışan Uzmanlar İçin İSG-KATİP Süreci
Serbest çalışan uzmanların en çok dikkat etmesi gereken konu, anlaşma sağlanan firmalarla olan sözleşmelerin İSG-KATİP (İş Sağlığı ve Güvenliği Kayıt, Takip ve İzleme Programı) üzerinden onaylanmasıdır. Sistem üzerinden onaylanmayan hiçbir çalışma yasal olarak geçerli sayılmaz ve uzmanın çalışma süresinden (tecrübesinden) düşülmez.
Süreç genellikle şu şekilde işler:
- Uzman ve işveren anlaşmaya varır.
- İşveren (veya e-bildirge kullanıcısı), İSG-KATİP sistemi üzerinden uzmanın T.C. Kimlik Numarası ile bireysel atama talebi oluşturur.
- Uzman, kendi e-Devlet şifresiyle sisteme girerek gelen atama talebini onaylar.
- Sözleşme, sistem tarafından otomatik olarak oluşturulur ve yürürlüğe girer.
Bu süreç, İşyeri Hekimliği Eğitimi almış ve bireysel çalışmak isteyen işyeri hekimleri için de birebir aynı şekilde işlemektedir.
OSGB'ye Bağlı Çalışmak vs. Bireysel (Freelance) Çalışmak
Her iki çalışma modelinin de kendine has avantajları ve dezavantajları bulunmaktadır. Uzmanlar, kariyer hedeflerine, çevrelerine (network) ve risk alma eğilimlerine göre bu iki modelden birini seçebilirler.
| Kriter | Bireysel (Freelance) Çalışma | OSGB Bünyesinde Çalışma |
|---|---|---|
| Müşteri Bulma | Uzman kendi müşterisini bulmak zorundadır. (Network gerektirir) | OSGB, uzmanı anlaşmalı olduğu firmalara yönlendirir. |
| Gelir Potansiyeli | Genellikle daha yüksektir. Aracı kurum olmadığı için tüm gelir uzmana kalır. | Sabit maaş veya anlaşılan saatlik/prim usulü ücret alınır. |
| Çalışma Saatleri | Esnektir. Uzman kendi programını kendi belirler. | OSGB'nin belirlediği mesai saatlerine ve programına uyulur. |
| İdari İşler (Fatura/Vergi) | Uzman kendi şirketini kurmalı, fatura kesmeli ve muhasebe süreçlerini yönetmelidir. | Uzman bordrolu çalışandır, muhasebe ve fatura işleriyle uğraşmaz. |
| İş Güvencesi | Müşteri kaybı durumunda gelir doğrudan düşer. | OSGB bünyesinde sabit maaş güvencesi (genellikle) bulunur. |
Birçok uzman kariyerine bir OSGB bünyesinde başlayarak saha tecrübesi edinmeyi, ardından yeterli çevreye ve bilgi birikimine ulaştıktan sonra bireysel (freelance) çalışmaya geçmeyi tercih etmektedir.
Freelance İSG Uzmanlarına Tavsiyeler
Bireysel olarak çalışmak, özgürlük getirdiği kadar büyük bir sorumluluk da gerektirir. Serbest çalışmayı hedefleyen iş güvenliği uzmanları için bazı kritik tavsiyeler şunlardır:
- Sürekli Gelişim: İSG mevzuatı sürekli güncellenmektedir. Sektörel değişiklikleri yakından takip etmek, firmanıza katacağınız değeri artırır.
- Ağ Kurma (Networking): Müşteri bulmanın en etkili yolu referanslardır. Sektörel etkinliklere katılmak ve profesyonel ilişkiler geliştirmek hayati önem taşır.
- Belgelendirme ve Eğitim: Yalnızca İSG uzmanlığı ile yetinmeyip, işverenlere entegre çözümler sunabilmek avantaj sağlar. İlgili mevzuatların izin verdiği ölçüde farklı alanlarda da yetkinlik kazanmak faydalıdır.
- Hukuki Destek: Kendi şirketini kuran uzmanların, sözleşme hazırlama ve mali konularda iyi bir mali müşavir veya avukatla çalışmaları olası yasal sorunların önüne geçer.
Sonuç
Özetlemek gerekirse; iş güvenliği uzmanı serbest (freelance) çalışabilir mi? Evet, gerekli yasal prosedürleri (şirket kurulumu, İSG-KATİP sözleşmeleri vb.) yerine getirdiği takdirde uzmanlar tamamen bağımsız olarak hizmet verebilirler. Çalışma saatleri ise hizmet verilen kurumların tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre mevzuatın belirlediği süreler (10, 20, 40 dakika kuralı) çerçevesinde, aylık maksimum 195 saati geçmeyecek şekilde planlanmalıdır.
Serbest çalışmak yüksek gelir potansiyeli ve esneklik sunarken, müşteri bulma ve idari işler gibi sorumlulukları da beraberinde getirir. İster OSGB bünyesinde ister bireysel çalışın, mesleki yetkinliğinizi artırmak kariyerinizin temel anahtarıdır.
Ofis Akademi olarak Tüm Eğitimlerimiz hakkında detaylı bilgi almak, kariyerinize yön verecek eğitim programlarımıza katılmak için bize ulaşın. Uzman eğitim kadromuzla İSG kariyer yolculuğunuzda yanınızdayız!