OSGB Nedir? Her İşyeri OSGB ile Anlaşmak Zorunda Mı? (2026)
OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi) nedir, hangi işyerleri OSGB ile anlaşmak zorundadır? 6331 sayılı İSG Kanunu kapsamındaki yükümlülüklerinizi ve OSGB hizmetlerinin detaylarını öğrenin.
Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği kültürü, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle birlikte çalışma hayatının en temel yapı taşlarından biri haline gelmiştir. Bu dönüşüm sürecinde işverenlerin ve çalışanların en sık karşılaştığı kavramların başında OSGB gelmektedir. Peki, tam olarak OSGB nedir? Kanun kapsamında her işletme bir OSGB ile sözleşme imzalamak mecburiyetinde midir? Bu rehberimizde, işverenlerin yasal yükümlülüklerini, OSGB'lerin sunduğu hizmetleri ve işyeriniz için en doğru İSG modelini nasıl seçeceğinizi tüm detaylarıyla inceleyeceğiz.
OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi) Nedir?
OSGB, açılımı Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi olan; işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sunmak üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş, gerekli donanım ve personele sahip kuruluşlardır.
Bir OSGB'nin temel amacı, hizmet verdiği işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önleyici tedbirler almak ve yasal mevzuata uyumu sağlamaktır. Bakanlık tarafından yetkilendirilen bu kurumların bünyesinde asgari olarak şu profesyoneller bulunur:
- İş Güvenliği Uzmanı: İşyerinin tehlike sınıfına uygun belgeye sahip mühendis, mimar veya teknik elemanlar.
- İşyeri Hekimi: Çalışanların sağlık gözetimini ve işe giriş muayenelerini gerçekleştiren hekimler.
- Diğer Sağlık Personeli (DSP): İşyeri hekimi ile birlikte koordineli çalışan, çoğunlukla hemşire, acil tıp teknisyeni veya çevre sağlığı teknisyeni unvanına sahip profesyoneller.
Eğer siz de bu alanda kariyer yapmayı hedefliyorsanız, DSP Eğitimi veya İşyeri Hekimliği Eğitimi gibi sertifika programlarına katılarak OSGB'lerde veya kurumsal firmalarda görev alabilirsiniz.
Her İşyeri OSGB ile Anlaşmak Zorunda Mı?
İşverenlerin en çok merak ettiği sorunun cevabını net bir şekilde verelim: Hayır, her işyeri doğrudan bir OSGB ile anlaşmak zorunda değildir; ancak her işyeri (istisnai durumlar hariç) İSG hizmeti almak veya bu hizmeti kendi bünyesinde sağlamak zorundadır.
6331 sayılı İSG Kanunu ve ilgili İSG Mevzuatları gereğince, işverenler çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini korumakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğü yerine getirmek için işverenin önünde temelde iki seçenek bulunmaktadır:
- Kendi Bünyesinde İstihdam Etmek: İşveren, işletmesinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına uygun niteliklere sahip iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve (gerekiyorsa) diğer sağlık personelini kendi bordrosunda tam zamanlı veya kısmi süreli olarak çalıştırabilir. İşveren veya işveren vekili gerekli belgelere sahipse, bu hizmeti bizzat kendisi de üstlenebilir.
- OSGB'den Hizmet Almak: İşveren, bu personelleri kendi bünyesinde istihdam etmek yerine, Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB) ile sözleşme imzalayarak bu hizmeti dışarıdan (outsourcing) temin edebilir.
Dolayısıyla yasa, "OSGB ile anlaşmayı" değil, "İSG hizmetini sağlamayı" zorunlu kılar. Uygulamada sıklıkla görüldüğü üzere, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ'ler) maliyet avantajı ve operasyonel kolaylık nedeniyle OSGB'lerden hizmet almayı tercih etmektedir.
Yürürlük Tarihleri ve İstisnalar
İlgili mevzuat çerçevesinde, İSG hizmetlerinin zorunluluğu işletmelerin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre kademeli bir geçiş takvimine bağlanmıştır. Özellikle az tehlikeli sınıfta yer alan ve belirli bir sayının altında çalışanı bulunan işletmeler için İSG profesyoneli görevlendirme yükümlülüğünün yürürlük tarihleri, yasal düzenlemelerle zaman zaman güncellenebilmektedir. Bu nedenle, işletmenizin güncel durumunu Bakanlığın resmi duyuruları veya İSG-KATİP sistemi üzerinden kontrol etmeniz büyük önem taşır.
İşyerlerinin Tehlike Sınıfları ve İSG Yükümlülükleri
İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin niteliği ve görevlendirilecek uzmanların sahip olması gereken belge sınıfı, işyerinin NACE koduna göre belirlenen tehlike sınıfına bağlıdır.
| Tehlike Sınıfı | Görevlendirilebilecek İSG Uzmanı | Örnek Sektörler ve İşyerleri |
|---|---|---|
| Az Tehlikeli | C, B veya A Sınıfı Uzman | Ofisler, perakende mağazaları, restoranlar, bankalar |
| Tehlikeli | B veya A Sınıfı Uzman | İmalat atölyeleri, tekstil fabrikaları, gıda üretimi |
| Çok Tehlikeli | A Sınıfı Uzman | İnşaat şantiyeleri, maden ocakları, kimya tesisleri |
Sektörel ihtiyaçlara göre kariyer planlaması yapan adaylar, C Sınıfı İş Güvenliği Kursu ile mesleğe adım atabilir, gerekli prim gün sayısını doldurduktan sonra B Sınıfı İş Güvenliği Eğitimi alarak yetkinliklerini artırabilirler.
OSGB'lerin İşyerlerine Sunduğu Temel Hizmetler
Bir OSGB ile anlaştığınızda, işletmenize sadece kağıt üzerinde bir uzman atanmaz; aynı zamanda kapsamlı bir danışmanlık ve saha hizmeti satın almış olursunuz. OSGB'lerin temel görevleri şunlardır:
1. Risk Değerlendirmesi
İşyerinde var olan veya dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşme olasılıklarının hesaplanması ve gerekli önleyici tedbirlerin alınması sürecidir. OSGB profesyonelleri, işveren ve çalışan temsilcileriyle birlikte risk değerlendirme raporunu hazırlar.
2. Acil Durum Planlarının Hazırlanması
Yangın, deprem, sel, kimyasal sızıntı veya iş kazası gibi acil durumlarda işletmenin nasıl hareket edeceğini belirleyen planların oluşturulmasıdır. Ayrıca, acil durum ekiplerinin (söndürme, kurtarma, koruma, ilk yardım) kurulması ve tatbikatların yapılması OSGB'nin rehberliğinde gerçekleşir.
3. Çalışanların İSG Eğitimleri
Çalışanların, karşı karşıya oldukları mesleki riskler ve yasal hakları konusunda bilinçlendirilmesi yasal bir zorunluluktur. Tehlike sınıfına göre Bakanlık tarafından belirlenen sürelerde yenilenmesi gereken bu eğitimler, OSGB bünyesindeki uzmanlar ve hekimler tarafından verilir.
4. Sağlık Gözetimi ve İşe Giriş Muayeneleri
Çalışanların işe ilk girişlerinde ve çalışmaya devam ettikleri süre boyunca periyodik olarak sağlık muayenelerinden geçmeleri gerekir. OSGB'de görevli işyeri hekimi, çalışanın yapacağı işe fiziksel ve ruhsal olarak uygun olup olmadığını değerlendirir.
OSGB ile Anlaşmanın İşletmelere Sağladığı Avantajlar
Bireysel istihdam ile OSGB'den hizmet almak arasında kararsız kalan işverenler için her iki yöntemin de kendine has dinamikleri vardır. Ancak OSGB'lerin sunduğu kurumsal yapı, birçok işletme için cazip fırsatlar sunar.
| Kriter | OSGB'den Hizmet Almak | Bireysel İSG Profesyoneli İstihdamı |
|---|---|---|
| Hizmet Sürekliliği | Yüksek (Uzman izinli/raporlu olsa bile OSGB yerine yedek personel atar) | Düşük (Personelin izni veya ayrılması durumunda hizmet aksayabilir) |
| Maliyet | Genellikle daha avantajlı (Sadece hizmet süresi kadar fatura kesilir) | Tam zamanlı istihdamda SGK, maaş ve yan haklar nedeniyle yüksek olabilir |
| Ekipman ve Yazılım | OSGB tarafından sağlanır (Ölçüm cihazları, İSG yazılımları vb.) | İşveren tarafından temin edilmesi gerekir |
| Hukuki Danışmanlık | Kurumsal tecrübe ve mevzuat takibi desteği sunulur | Uzmanın bireysel tecrübesiyle sınırlıdır |
OSGB Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?
İşyeriniz için bir OSGB arayışındaysanız, sadece fiyat odaklı bir yaklaşım benimsemek ileride ciddi hukuki ve vicdani sorumluluklar doğurabilir. Doğru OSGB'yi seçmek için şu kriterlere dikkat etmelisiniz:
- Bakanlık Yetkisi: Çalışacağınız kurumun Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından verilmiş geçerli bir OSGB yetki belgesi olduğundan emin olun.
- Sektörel Tecrübe: İşletmenizin faaliyet gösterdiği sektörde (örneğin inşaat, kimya veya sağlık) daha önce deneyimi olan uzmanlara sahip bir OSGB tercih edin.
- Ulaşılabilirlik: Acil bir iş kazası veya denetim durumunda OSGB yetkililerine ve atanan uzmanlara hızlıca ulaşabilmeniz kritik önem taşır.
- Referanslar: OSGB'nin halihazırda hizmet verdiği diğer firmalarla görüşerek memnuniyet durumlarını sorgulayın.
İSG-KATİP Sistemi Üzerinden Sözleşme Süreci
Hangi yöntemi seçerseniz seçin (OSGB veya bireysel istihdam), görevlendirmelerin resmiyet kazanması için İSG-KATİP (İş Sağlığı ve Güvenliği Kayıt, Takip ve İzleme Programı) üzerinden e-Devlet şifresi ile sözleşme yapılması ve bu sözleşmenin işveren tarafından onaylanması zorunludur. İSG-KATİP üzerinden onaylanmayan hiçbir görevlendirme yasal olarak geçerli sayılmaz ve denetimlerde cezai işlem uygulanmasına neden olabilir.
Sonuç
Özetle, "OSGB nedir ve her işyeri OSGB ile anlaşmak zorunda mı?" sorusunun yanıtı, yasal mevzuatın temel felsefesinde gizlidir. 6331 sayılı İSG Kanunu, işyerlerinde güvenli bir ortam sağlanmasını ve bu hizmetin profesyonellerce yürütülmesini emreder. Bu hizmeti bir OSGB aracılığıyla almak zorunlu olmasa da, kurumsal yapısı, hizmet sürekliliği ve maliyet avantajları nedeniyle günümüzde en çok tercih edilen yöntemdir. İşletmenizin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına uygun doğru stratejiyi belirleyerek, hem yasal cezaların önüne geçebilir hem de çalışanlarınızın can güvenliğini güvence altına alabilirsiniz.
Ofis Akademi olarak egitimlerimiz hakkında bilgi almak için bize ulaşın. Kariyerinizi İSG alanında şekillendirmek ve sertifika programlarımıza katılmak için uzman kadromuzla yanınızdayız.