İş Sağlığı ve Güvenliği

İş Hijyeni Nedir? Ölçümler, Maruziyet Sınırları ve İSG Uzmanının Rolü

Öngörmeden kontrole iş hijyeninin dört aşaması, gürültü, titreşim, toz ve kimyasallar için yönetmeliklerdeki eylem ve sınır değerleri, ölçümü kimlerin yapabileceği ve İSG uzmanının ölçüm raporunu nasıl önleme dönüştürdüğü.

OA
Ofis Akademi Ekibi
|20 Kasım 202611 dk okuma
İş hijyeni ölçümünde laboratuvar teknisyeni, mermer atölyesinde çalışanın yakasına kişisel toz örnekleme kasetini takıyor

İş hijyeni, işyerindeki gürültü, titreşim, toz, gaz, buhar ve mikroorganizma gibi etkenlerin çalışan sağlığına zarar vermeden önce öngörülmesi, tanınması, ölçülerek değerlendirilmesi ve kontrol altına alınmasıdır. Türkiye'de geçerli ölçümü Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yetkilendirdiği laboratuvarlar yapar; ek önlem kararını ise işveren, İSG kurulunun ya da işyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanının yazılı görüşünü alarak verir.

Öne çıkanlar

  • İş hijyeni öngörme, tanıma, değerlendirme ve kontrol aşamalarından oluşur; ölçüm bu döngünün değerlendirme adımıdır.
  • Gürültüde 80 ve 85 dB(A) eylem değerleri yükümlülükleri başlatır, 87 dB(A) ise kulak koruyucunun etkisi de hesaba katılarak hiçbir durumda aşılamaz.
  • Ölçümleri Bakanlıktan yeterlik veya ön yeterlik belgesi almış laboratuvarlar yapar; tek başına TÜRKAK akreditasyonu yetmez ve belgesiz laboratuvarların sonuçları geçersizdir.
  • Gürültü, titreşim, toz ve kimyasal yönetmelikleri sabit bir ölçüm takvimi koymaz; sıklığı risk değerlendirmesi, tekrarı ise değişiklikler ve önlemlerin doğrulanması belirler.
  • Laboratuvar uygunluk yorumu yapmaz; sonucu işveren değerlendirir ve ek önlem kararında İSG kurulunun ya da işyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanının yazılı görüşü esastır.

İş hijyeni hangi aşamalardan oluşur?

İş hijyeni dört aşamada ilerler: öngörme, tanıma, değerlendirme ve kontrol. Önce yeni bir makine, kimyasal veya süreç devreye girmeden doğabilecek tehlike öngörülür, ardından mevcut etkenler ve kaynakları tanınır. Ölçümle maruziyet düzeyi belirlenip sınır değerle kıyaslanır, en son maruziyeti ortadan kaldıran ya da azaltan önlemler uygulanır.

Uluslararası Çalışma Örgütünün (ILO) İş Sağlığı ve Güvenliği Ansiklopedisi iş hijyenini, işyerinde veya işyerinden kaynaklanan ve çalışanların sağlığını ve iyi oluşunu bozabilecek tehlikelerin öngörülmesi, tanınması, değerlendirilmesi ve kontrolü bilimi olarak tanımlar. Türk mevzuatı ise korunulacak etmenleri sayar: gürültü, titreşim, aydınlatma ve iyonlaştırıcı olmayan radyasyon gibi fiziksel; toz, gaz ve buhar gibi kimyasal; virüs, bakteri ve mantar gibi biyolojik etmenler (İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik, Madde 4).

Bir metal atölyesinde dört aşama şöyle görünür:

  1. Öngörme: Yeni bir pres alınmadan önce üreticiden gürültü emisyonu bilgisi istenir ve daha sessiz bir model olup olmadığına bakılır.
  2. Tanıma: Taşlama tezgâhı, sac kesme makinesi ve kaynak masası maruziyet kaynakları olarak listelenir, kimyasalların güvenlik bilgi formları toplanır.
  3. Değerlendirme: Yetkili laboratuvar kişisel gürültü ve toz ölçümü yapar, sonuçlar yönetmelikteki değerlerle kıyaslanır.
  4. Kontrol: Kaynakta azaltma, iş organizasyonu ve en son kişisel koruyucu donanım devreye girer, ardından ölçüm tekrarlanır.

Hangi ölçümler hangi yönetmeliğe göre yapılır?

Gürültü, titreşim, toz ve kimyasal maruziyet için sayısal değerler ayrı yönetmeliklerde yer alır. Ölçüm yükümlülüğünün çıkış noktası 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 10. maddesidir: işveren, çalışma ortamındaki risklerin belirlenmesi için gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaların yapılmasını sağlar. Hangi etkenin ölçüleceğine risk değerlendirmesi karar verir.

Risk etmeniYönetmelik ve maddeYönetmeliğin koyduğu değerÖlçümü kim yapar?
GürültüGürültü Yönetmeliği, Madde 5Günlük maruziyet: en düşük eylem 80 dB(A), en yüksek eylem 85 dB(A), sınır 87 dB(A). Tepe ses basıncı: 135, 137 ve 140 dB(C)Yetkili laboratuvar; akreditasyon zorunlu parametre
El-kol titreşimiTitreşim Yönetmeliği, Madde 58 saat için eylem 2,5 m/s², sınır 5 m/s²Yetkili laboratuvar; akreditasyon zorunlu parametre
Bütün vücut titreşimiTitreşim Yönetmeliği, Madde 58 saat için eylem 0,5 m/s², sınır 1,15 m/s²Yetkili laboratuvar; akreditasyon zorunlu parametre
Mermer tozu (kalsiyum karbonat)Tozla Mücadele Yönetmeliği, Madde 9 ve Ek-18 saatlik ortalama: toplam toz 15 mg/m³, solunabilir toz 5 mg/m³Yetkili laboratuvar; akreditasyon zorunlu parametre
Kristal silika (kuvars)Tozla Mücadele Yönetmeliği, Ek-1Solunabilir: 10 / (%SiO2 + 2) mg/m³; toplam: 30 / (%SiO2 + 2) mg/m³; kristobalit ve tridimitte sonucun yarısıYetkili laboratuvar; akreditasyon zorunlu parametre
AsbestAsbest Yönetmeliği, Madde 118 saatlik ortalama 0,1 lif/cm³Akredite ve Genel Müdürlükçe yetkilendirilmiş laboratuvar (Madde 10)
ToluenKimyasal Yönetmeliği, Ek-18 saat: 192 mg/m³ (50 ppm); 15 dakika: 384 mg/m³ (100 ppm); “Deri” işaretliYetkili laboratuvar; akreditasyon zorunlu parametre
Ksilen (karışık izomerler)Kimyasal Yönetmeliği, Ek-18 saat: 221 mg/m³ (50 ppm); 15 dakika: 442 mg/m³ (100 ppm); “Deri” işaretliYetkili laboratuvar; akreditasyon zorunlu parametre
n-Bütil asetatKimyasal Yönetmeliği, Ek-18 saat: 241 mg/m³ (50 ppm); 15 dakika: 723 mg/m³ (150 ppm)Yetkili laboratuvar; akreditasyon zorunlu parametre

Yetkili laboratuvar, Bakanlığın İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünden yeterlik veya ön yeterlik belgesi almış laboratuvardır; akreditasyon zorunlu parametrelerde ayrıca Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) şartı aranır. Kısa adlar şu metinleri gösterir: Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik (Resmî Gazete 28.07.2013, sayı 28721), Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik (22.08.2013, 28743), Tozla Mücadele Yönetmeliği (05.11.2013, 28812), Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (25.01.2013, 28539) ve Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (12.08.2013, 28733). Metinlerin tamamına İSG mevzuatları sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

Aydınlatma ve termal konfor ölçümleri de akreditasyon zorunlu parametreler arasındadır. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik ise bunlar için sayısal sınır koymaz; aydınlatmada TS EN 12464-1 standardını esas alır, termal konforun ölçülmesinde TS EN 27243'ten yararlanılabileceğini belirtir.

Gürültü: metal atölyesinde üç eşik

Avuç taşlama, sac kesme ve pres bulunan bir metal atölyesinde laboratuvar, operatörün vardiya boyunca maruz kaldığı günlük gürültü düzeyini belirler. Sonuç hangi eşiğe ulaşırsa yükümlülük de ona göre büyür (Gürültü Yönetmeliği, Madde 8-13):

  • 80 dB(A) ve üzeri: Çalışanlar gürültü riskleri ve ölçüm sonuçları konusunda eğitilir. Değer aşılırsa kulak koruyucular kullanıma hazır tutulur, risk varsa işitme testi yaptırılabilir.
  • 85 dB(A): Bu değere ulaşılınca kulak koruyucu kullanımı sağlanır ve denetlenir. Aşılırsa işitme testleri işverence yaptırılır, teknik veya iş organizasyonuna yönelik önlemleri içeren eylem planı uygulanır, alan işaretlenir ve girişler mümkünse kontrol altına alınır.
  • 87 dB(A): Hiçbir durumda aşılamaz. Bu kıyaslamada kulak koruyucunun koruma etkisi hesaba katılır; 80 ve 85 dB(A) eylem değerlerinde katılmaz.

Titreşim: taşlama makinesi ve forklift

Avuç taşlama veya kırıcı kullanan çalışanda el-kol, forklift ve iş makinesi operatöründe bütün vücut titreşimi ölçülür. Eylem değeri aşılırsa işveren teknik ve organizasyonel önlemleri içeren bir eylem planı uygular ve bu çalışanları sağlık gözetimine alır (Titreşim Yönetmeliği, Madde 8 ve 12). Üreticinin titreşim beyanı ve gözlem, cihazla yapılan ölçümün yerine geçmez (Madde 6).

Toz: mermer kesiminde kuvars oranı

Mermer ağırlıklı olarak kalsiyum karbonattır ve Tozla Mücadele Yönetmeliği'nin Ek-1'inde solunabilir toz için 5 mg/m³ değeriyle yer alır. Tozda kristal yapıda silika varsa sınır değer, kuvars yüzdesine bağlı formülle hesaplanır. Örneğin laboratuvar solunabilir tozda %8 kuvars bulursa sınır 10 / (8 + 2) = 1 mg/m³ olur. Bu yüzden kuru kesim yapılan bir atölyede toz miktarıyla birlikte serbest silis oranı da analiz edilmelidir. Eski yapıların söküm ve yıkımında karşılaşılan asbestin kuralları için asbest rehberimize bakabilirsiniz.

Kimyasallar: boyahanede tiner buharı

Bir mobilya veya oto boyahanesinde laboratuvar, boyacının solunum bölgesinden aldığı numunede tinerde bulunabilen toluen, ksilen ve bütil asetat gibi uçucu organik bileşikleri ayrı ayrı belirler. Uzun süreli değer 8 saatlik, kısa süreli değer 15 dakikalık referans süreye göre değerlendirilir (İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik, Madde 16). Tabanca temizliği gibi kısa ama yoğun işler bu yüzden ayrıca ele alınmalıdır. “Deri” işaretli maddeler vücuda deri yoluyla da önemli miktarda geçebildiği için hava ölçümü uygun çıksa bile eldiven seçimi ayrıca değerlendirilir. Kimyasal Yönetmeliği'nin Ek-1 tablosu 20 Ekim 2023'te yenilendi; sınır değerlerdeki mevzuat değişikliği risk değerlendirmesini yenileme sebebidir (Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, Madde 12).

Ortam ölçümü ile kişisel maruziyet ölçümü arasındaki fark nedir?

Kişisel maruziyet ölçümünde toz ve kimyasal numunesi alan cihaz çalışanın üzerine ve solunum bölgesine yerleştirilir, gürültü dozimetresini de çalışan üzerinde taşır. Böylece sonuç, gerçekte solunan havayı ve duyulan gürültüyü gösterir. Sabit noktadan yapılan ortam ölçümü ise yalnızca o noktayı temsil eder ve yönetmelik gereği kişisel maruziyet sınır değerleriyle kıyaslanamaz.

Metal atölyesinde avuç taşlama yapan çalışanın omzunda, kulağına yakın konumda kişisel gürültü dozimetresi mikrofonu takılı
Gürültü Yönetmeliği, ölçüm yönteminin çalışanın kişisel maruziyetini göstermesini ister.

Solunum bölgesi, merkezi iki kulağı birleştiren çizginin orta noktası olan 30 cm yarıçaplı kürenin başın ön tarafında kalan yarısıdır (Kimyasal Yönetmeliği, Madde 4). Numune alma süresi ve sayısı işteki maruziyeti temsil edecek şekilde planlanır, solunumla maruziyette TS EN 689:2018+AC standardı dikkate alınır (İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik, Madde 16).

Ölçümden önce laboratuvar maruziyet kaynaklarını, sürelerini, üretim sürecini ve vardiya düzenini gözlemleyerek ön inceleme raporu hazırlar; ölçüm noktası ve sayısını belirlemenin nihai sorumluluğu işverendedir (Madde 14). İşveren, ön inceleme ve ölçüm boyunca laboratuvar personeline eşlik etmesi için iş güvenliği uzmanını veya işyeri hekimini görevlendirir (Madde 5). Ölçüm günü işi durdurmak, yavaşlatmak veya hızlandırmak yasaktır (Madde 16). Taşlamanın yapılmadığı sakin bir günde alınan sonuç kâğıt üzerinde iyi görünür ama çalışanı korumaz.

İş hijyeni ölçümlerini kimler yapabilir?

İş hijyeni ölçümlerini Bakanlığın İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünden yeterlik veya ön yeterlik belgesi almış laboratuvarlar yapar; belgesi olmayan laboratuvarın sonuçları geçersizdir. Laboratuvar da yalnızca belgesinde yazan parametre ve metotlarda ölçüm yapabilir (İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik, Madde 5 ve 7).

Laboratuvar analisti, işyerinden gelen toz örnekleme filtresini cımbızla hassas teraziye yerleştirerek tartım yapıyor
Tozla Mücadele Yönetmeliği toz miktarının gravimetrik esasa, yani tartıma göre belirlenmesini tanımlar.

Yönetmelik 27 Ocak 2023 tarihli ve 32086 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı ve 2017 tarihli eski laboratuvar yönetmeliğini yürürlükten kaldırdı. Ek-1'deki 25 parametreden birinde yeterlik belgesi isteyen laboratuvar, kullandığı metot için TÜRKAK'tan TS EN ISO/IEC 17025 standardına göre akreditasyon almak zorundadır; ön yeterlikte akreditasyon başvurusu yeterlidir (Madde 8). Tek başına TÜRKAK akreditasyonu yetmez; Bakanlığa bağlı İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsünün (İSGÜM) laboratuvarlarına ise belgelendirme ve yetkilendirme hükümleri uygulanmaz (Madde 2). Diğer temel kurallar:

  • Yeterlik belgesi 4 yıl, ön yeterlik belgesi 1 yıl geçerlidir ve ön yeterlik bir kez verilir (Madde 22).
  • Laboratuvarda laboratuvar yöneticisi, kalite yöneticisi ve ölçüm ya da analiz personeli olmak üzere en az üç kişi tam zamanlı çalışır (Madde 11).
  • 1 Ocak 2026'dan beri ölçüm ve numune alma personelinin İSGÜM'ün eğitimini tamamlayıp sınavdan en az 70 puan alması zorunludur; sertifika 4 yıl geçerlidir (Madde 13, 22 ve 40).
  • Laboratuvar ölçümü en az 3 gün önce, sonuçları ise raporun yayımından itibaren 10 gün içinde İSG-KATİP üzerinden bildirir (Madde 36).
  • Laboratuvarlar iki yılda en az bir kez haberli veya habersiz denetlenir (Madde 30).

Teklif aldığınız laboratuvarın belgesinde ölçülecek parametrenin yer aldığını kontrol edin; düzenlenen belgelere ilişkin bilgiler İSGÜM'ün internet sayfasında ilan edilir (Madde 24).

Ölçümler hangi durumlarda tekrarlanır?

Gürültü, titreşim, toz ve kimyasal yönetmelikleri ölçüm için “yılda bir” gibi sabit bir takvim koymaz. İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmeliğe göre işveren ölçümü dört durumda tekrarlar: önlemlerin etkinliğini görmek için, ortamda ya da kişisel maruziyette değişiklik olduğunda, iş müfettişi istediğinde ve işyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanı gerekli gördüğünde (Madde 5).

Tozla Mücadele Yönetmeliği ölçümlerin risk değerlendirmesiyle belirlenen periyodik aralıklarla ve koşullar değiştiğinde yapılmasını ister (Madde 8). Kimyasal Yönetmeliği düzenli ölçüm ve değişiklikte tekrar öngörür (Madde 7). Gürültü ve Titreşim yönetmelikleri ölçümü risk değerlendirmesinin gerektirdiği durumlara bağlar (Madde 6). Maden gibi bazı sektörlerin kendi yönetmeliklerinde ayrıca ölçüm kuralları bulunur.

Bağ iki yönlüdür: çalışma ortamı ölçümü ve sağlık gözetimi sonuçlarının gerektirmesi, risk değerlendirmesinin yenilenme sebeplerinden biridir. Risk değerlendirmesi ayrıca çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde en geç 2, 4 ve 6 yılda bir yenilenir (Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, Madde 12).

Ölçüm sonuçları risk değerlendirmesine ve sağlık gözetimine nasıl yansır?

Laboratuvar raporunda sonuçlar, kullanılan standart ve ölçüm belirsizliği yer alır, ancak laboratuvar mevzuata uygunluk yorumu yapmaz. Uygunluğu işveren değerlendirir; ek önlem kararında işyerinde İSG kurulu varsa kurulun, yoksa işyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanının yazılı görüşü esastır. Bu karar risk değerlendirmesine, sağlık gözetimi planına ve önlem listesine işlenir.

Mermer atölyesinde köprü kesme makinesi levhayı su akışıyla keserken koruyucu donanımlı operatör kumanda panelinden izliyor
Tozu kaynağında bastırmak, solunum koruyucuya geçmeden önce denenmesi gereken adımdır.

Mevzuatta sınır değer yoksa ulusal veya uluslararası kuruluşların yayımladığı değerler kullanılır ve işveren karar verirken çalışanların fizyolojik durumunu da dikkate alır (İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik, Madde 6 ve 19). Sonuçları tehlike ve risk tablosuna aktarma yöntemi için risk değerlendirmesi rehberimize bakabilirsiniz.

Sağlık gözetimine etkisi

  • Gürültü: 85 dB(A) aşılıyorsa işitme testleri işverence yaptırılır (Gürültü Yönetmeliği, Madde 13).
  • Titreşim: Eylem değerinin aşıldığı her durumda çalışan sağlık gözetimine alınır (Titreşim Yönetmeliği, Madde 12).
  • Toz: İşyeri hekiminin belirlediği sıklıkta ILO sınıflamasına uygun standart akciğer radyografisi çekilir; kuvars veya asbest içeren tozlarda filmleri eğitimli okuyucular değerlendirir (Tozla Mücadele Yönetmeliği, Madde 10-11).
  • Kimyasallar: Risk altında olduğu saptanan çalışanlar sağlık gözetimine alınır; kurşun gibi biyolojik sınır değeri olan maddelerde Ek-2'deki prosedür uygulanır (Kimyasal Yönetmeliği, Madde 12).

Önlem sırası: kişisel koruyucu donanım en sonda

6331 sayılı Kanun toplu korunma tedbirlerine kişisel korunmaya göre öncelik verilmesini ister (Madde 5). Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik de donanımın, risk teknik önlemler, iş organizasyonu ve çalışma yöntemleriyle önlenemediğinde kullanılacağını belirtir (Madde 5). Sahada sıra şöyledir:

  1. Ortadan kaldırma ve ikame: Solvent bazlı boya yerine daha az tehlikeli bir ürün ya da daha sessiz bir kesme yöntemi seçilir.
  2. Kaynakta kontrol: Boya kabinine lokal emiş, mermer kesimine su ile toz bastırma, gürültülü makineye kabin eklenir.
  3. İş organizasyonu: Maruziyet süresi kısaltılır, rotasyon ve yeterli dinlenme araları planlanır.
  4. Kişisel koruyucu donanım: Kulak koruyucu, uygun filtreli solunum koruyucu ve kimyasala dayanıklı eldiven verilir; seçim için KKD rehberimize göz atabilirsiniz.

Her önlemin ardından ölçüm tekrarlanır, çünkü önlemin işe yaradığını gösteren kanıt yeni rapordur.

İSG uzmanı ölçüm raporuyla ne yapar?

İş güvenliği uzmanı ölçümleri planlar, laboratuvar ekibine işyerinde eşlik eder, raporu kontrol eder ve sonucu işverene yazılı önlem önerisine çevirir. İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik, mevzuat gereği yapılması gereken periyodik bakım, kontrol ve ölçümleri planlamayı ve uygulamalarını kontrol etmeyi uzmanın görevleri arasında sayar (Madde 9).

Raporu aldığınızda şu altı soruyu sorun:

  1. Ölçüm kişisel mi, ortam mı? Kişisel sınır değerle yalnızca kişisel ölçüm kıyaslanır.
  2. Ölçülen çalışanın adı, unvanı, yaptığı iş ve maruziyet süresi raporda yazıyor mu?
  3. Kullanılan standart ve ölçüm belirsizliği belirtilmiş mi?
  4. Ölçüm günü üretim normal kapasitede miydi?
  5. Sonuç hangi eşiği aşıyor ve bu eşik hangi yükümlülüğü başlatıyor?
  6. Önlemden sonra doğrulama ölçümü planlandı mı?

Ardından işyeri hekimiyle sağlık gözetimi listesini güncellersiniz. Gürültü ve Titreşim yönetmelikleri, çalışanların ölçüm sonuçları hakkında bilgilendirilmesini açıkça ister. İşyeri hekimi de sağlık gözetimi bulgularına göre ölçüm önerir ve sonuçları değerlendirir (İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik, Madde 9).

İş hijyeni ayrıca bir kariyer kapısıdır. Laboratuvar yöneticisi ve kalite yöneticisi olabilmek için iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi olma yeterliliği veren bölümlerden en az dört yıllık lisans mezunu olmak gerekir (İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik, Madde 4). Ölçüm ve numune alma personeli içinse İSGÜM'ün eğitim ve sınavı şarttır; 2026 eğitim duyurularına göre bu eğitime yalnızca yetkili laboratuvar personeli başvurabilir. Fiziksel ve kimyasal risk etmenlerini sistemli çalışmak için İSG ders notlarımızdan yararlanabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

İş hijyeni ölçümü zorunlu mu?

Risk değerlendirmesi fiziksel, kimyasal veya biyolojik bir maruziyete işaret ediyorsa evet. 6331 sayılı Kanun işverene gerekli kontrol ve ölçümleri yaptırma yükümlülüğü verir (Madde 10). İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik de bu tehlikelerin varlığının ve düzeyinin ortam ve kişisel maruziyet ölçümüyle tespit edilmesini ister (Madde 5).

Gürültü ölçümü kaç yılda bir yapılmalı?

Gürültü Yönetmeliği sabit bir süre belirtmez; ölçümü risk değerlendirmesinin gerektirdiği durumlara bağlar (Madde 6). İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmeliğe göre ölçüm; önlemlerin etkinliğini görmek için, makine, yerleşim veya çalışma düzeni değişip maruziyet etkilendiğinde, iş müfettişi istediğinde ya da işyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanı gerekli gördüğünde tekrarlanır (Madde 5).

Kulak tıkacı kullanılıyorsa 87 dB(A) sınırı nasıl değerlendirilir?

87 dB(A) maruziyet sınır değeriyle kıyaslamada çalışanın kullandığı kulak koruyucunun koruma etkisi hesaba katılır. 80 ve 85 dB(A) eylem değerlerinde ise bu etki dikkate alınmaz (Gürültü Yönetmeliği, Madde 5). Yani tıkaç kullanmak; eylem planı, eğitim ve işitme testi gibi yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.

İş güvenliği uzmanı kendi cihazıyla gürültü ölçebilir mi?

Ön tarama için kendi ses seviyesi ölçerinizi kullanabilirsiniz, ancak bu ölçüm yasal yükümlülüğün yerine geçmez. İşveren iş hijyeni ölçümlerini yeterlik veya ön yeterlik belgesi olan laboratuvarlara yaptırmakla yükümlüdür ve belgesiz laboratuvarların sonuçları geçersizdir (İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik, Madde 5).

İş hijyeni ölçüm raporu kaç yıl saklanır?

İşveren ölçüm kayıtlarını ilgili mevzuattaki sürelere göre saklar; süre belirtilmemişse en az 10 yıldır (İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik, Madde 5). Tozla Mücadele Yönetmeliği toz ölçüm sonuçlarını çalışanın işten ayrılmasından itibaren 15 yıl (Madde 14), Asbest Yönetmeliği ise asbest kayıtlarını maruziyet bittikten sonra en az 40 yıl saklamayı ister (Madde 17).

Sonuç sınır değerin altındaysa önlem almak gerekir mi?

Gerekebilir. Kimyasal Yönetmeliği maruziyetin önlenmesini, önlenemiyorsa en aza indirilmesini ister (Madde 5); gürültü ve titreşimde yükümlülükler sınır değerden önce, eylem değerlerinde başlar. İşveren ek önlem kararını verirken çalışanların fizyolojik durumunu da dikkate alır (İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik, Madde 6).

İş hijyenini sahada yönetmek için ilk adım

İşyerinde bu raporları değerlendiren iş güvenliği uzmanı olmak için önce iş güvenliği uzmanlığı belgesi gerekir. Ofis Akademi'nin C sınıfı iş güvenliği uzmanlığı eğitimi ile sınava hazırlanabilir, ölçüm raporlarını yorumlayacak mevzuat temelini kurabilirsiniz.

Kaynaklar

Ayrıca 6331 sayılı Kanun ile metinde adı geçen diğer yönetmeliklerin güncel metinleri, İSGÜM duyuruları ve ILO İş Sağlığı ve Güvenliği Ansiklopedisi kullanılmıştır.

#iş hijyeni#ortam ölçümü#maruziyet sınır değerleri#risk değerlendirmesi

İş Güvenliği Eğitimleri Hakkında Bilgi Alın

Uzman kadromuzla kariyer hedeflerinize ulaşın

Bize Ulaşın